Δευτέρα, 16 Φεβρουαρίου 2015

Μπήκαμε στο Πρώτο Εργοστάσιο υπό Εργατικό Έλεγχο στην Ελλάδα

Κώστας Κουκουμάκας, Φωτογραφίες: Αλέξανδρος Αβραμίδης


«Η Ζανόν συναντά τη ΒΙΟΜΕ» γράφει μία από τις πολλές αφίσες στο μικρό δωμάτιο, όπου μαζεύονται κάθε πρωί οι εργάτες πριν πιάσουν δουλειά. Η Ζανόν ήταν το κεραμοποιείο-σύμβολο του κινήματος των κατειλημμένων εργοστασίων στην Αργεντινή της κρίσης του 2001. Το δωματιάκι των εργατών που βρίσκομαι σήμερα στεγάζεται σε μια γωνιά του εργοστασίου της «Βιομηχανικής Μεταλλευτικής» (ΒΙΟΜΕ), χημικής βιομηχανίας που παρήγαγε προϊόντα για τον κατασκευαστικό κλάδο στην Ανατολική Θεσσαλονίκη. Εδώ συντελείται δύο χρόνια τώρα η ελληνική εκδοχή του «πειράματος της Αργεντινής». Οι εργάτες, παραβλέποντας μια σειρά από νομικά ζητήματα και κυρίως την καπιταλιστική βεβαιότητα της αγοράς, πήραν στα χέρια τους τη μονάδα, που είχε εγκαταλειφθεί από τους ιδιοκτήτες της, αφού πρώτα απαξιώθηκε και βυθίστηκε στα χρέη. Και το προσεχές τριήμερο, 13-15 Φεβρουαρίου, διοργανώνονται εκδηλώσεις για τα δύο χρόνια λειτουργίας του πρώτου εργοστασίου στην Ελλάδα που πέρασε σε εργατικό έλεγχο.



Περνάμε την πύλη του εργοστασίου, στην οποία η πινακίδα γράφει πλέον «Συνεργατική ΒΙΟΜΕ», ένα πρωινό στις αρχές της εβδομάδας με χιονόνερο στη Θεσσαλονίκη. Ο Μάκης Αναγνώστου είναι ο εκπρόσωπος του σωματείου των εργαζομένων, ένας άντρας με καθαρά μάτια πίσω από μια πυκνή γενειάδα. Πιάνει το νήμα της αφήγησης από την αρχή: «Η ΒΙΟΜΕ ήταν θυγατρική της Φίλκεραμ-Johnson της οικογένειας Φιλίππου, άλλοτε κραταιάς βιομηχανίας πλακιδίων και δομικών υλικών. Την εξαετία 2000-2006 η ΒΙΟΜΕ ήταν από τις επικερδέστερες επιχειρήσεις στη Βόρεια Ελλάδα, που διπλασίασαν τον τζίρο και τα κέρδη τους. Τα πρώτα σύννεφα φάνηκαν στις αρχές του 2008, καθώς η θυγατρική αναγκαζόταν να καλύπτει τρύπες της μητρικής εταιρείας, με αποτέλεσμα την άνοιξη του 2011 να μας οφείλονται τέσσερις μισθοί και να έχουν κοπεί επιδόματα» περιγράφει ο Αναγνώστου.

Τον Αύγουστο του 2011 η Φίλκεραμ-Johnson κατέθεσε πτώχευση. Χωρίς να συμβεί το ίδιο στη ΒΙΟΜΕ, η διοίκηση εγκατέλειψε το εργοστάσιο, οι μηχανές έσβησαν και 70 άτομα βρέθηκαν στον δρόμο. Από τις πρώτες εργατικές συνελεύσεις λήφθηκε η απόφαση η μονάδα να επαναλειτουργήσει «είτε το ήθελε η εργοδοσία είτε όχι», όπως λέει σήμερα ο Αναγνώστου. Μία από τις προτάσεις εκείνη την περίοδο ήταν να συγκεντρωθούν χρήματα από τα επιδόματα ανεργίας μαζί με την επιδότηση που προβλέπεται για την ίδρυση νέας επιχείρησης σε κάθε άνεργο χωριστά, και με αυτό το ποσό να γίνονταν τα πρώτα βήματα. Όμως κάτι τέτοιο δεν προχώρησε.

«Την Άνοιξη του 2012 η κρίση φούντωνε και διαβάζαμε στις εφημερίδες για τις αυτοκτονίες ανέργων. Αποφασίσαμε τότε να ανοίξουμε τον αγώνα μας στην κοινωνία. Σε ένα βράδυ στείλαμε χιλιάδες e-mail προς κάθε πιθανό αποδέκτη και πράγματι υπήρξε ανταπόκριση. Συγκεντρώθηκαν κάποια τρόφιμα και το σημαντικότερο, ενεργοποιήθηκαν πρωτοβάθμια σωματεία και συλλογικότητες» θυμούνται οι εργαζόμενοι της ΒΙΟΜΕ. Γρήγορα δημιουργήθηκε ένα μεγάλο κύμα αλληλεγγύης σε Ελλάδα και εξωτερικό. Στον αντίποδα, η συνδικαλιστική γραφειοκρατία και το Εργατικό Κέντρο κράτησαν αποστάσεις την πιο κρίσιμη στιγμή, κατηγορώντας τους εργάτες για αυταπάτες ή προσπαθώντας να τους καπελώσουν.



«Μέσα από συναντήσεις με πρωτοβάθμια εργατικά σωματεία και αλληλέγγυους, έπεσαν στα χέρια μας φυλλάδια συναδέλφων από τα ανακτημένα εργοστάσια της Αργεντινής. Είδαμε ότι δικές μας σκέψεις ήταν γραμμένες σε χαρτιά που έρχονταν από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά» λέει ο Αναγνώστου. Και σε μία από τις συνελεύσεις εκείνης της περιόδου πάρθηκε η απόφαση: «εργατικός έλεγχος της παραγωγής» και «αυτοδιεύθυνση μέσω συνελεύσεων». Εργάτες χωρίς κομματική καθοδήγηση και αντίστοιχη κουλτούρα εργατικών αγώνων αποφάσισαν τη λειτουργία του εργοστασίου μέσω συνεταιριστικού σχήματος. Θα ήταν ισότιμοι μέτοχοι και οι αποφάσεις θα λαμβάνονταν από κοινού. Ήταν τότε που ακούστηκε πρώτη φορά το σύνθημα «κανένας εργαζόμενος μη μέτοχος, κανένας μέτοχος μη εργαζόμενος».

Πριν από την εργατική χειραφέτηση και την αμεσο-δημοκρατία, όμως, υπήρχαν άνθρωποι. Το πρώτο πράγμα που έπρεπε να κάνει κάθε εργαζόμενος ήταν να συζητήσει την απόφαση με τους δικούς του ανθρώπους. Ορισμένοι τότε έκαναν πίσω, υπήρξαν συναισθηματικά και πρακτικά αδιέξοδα, κάποιοι αναγκάστηκαν να χωρίσουν. Άλλοι έφυγαν για δουλειά στο εξωτερικό ή βρήκαν φθηνά περιστασιακά μεροκάματα και κάποιοι παρέμειναν στην κατάθλιψη του καναπέ και του καφενείου. Από τους 60 εργαζόμενους που συμμετείχαν στις πρώτες συνελεύσεις, την τελική απόφαση πήραν οι 24.



Οι οποίοι τον Φεβρουάριο του 2013 άνοιξαν μια καινούρια πύλη στη μάντρα του εργοστασίου και μπήκαν πανηγυρικά με συνθήματα και πλακάτ στην εγκαταλελειμμένη μονάδα, μαζί με εκατοντάδες υποστηρικτές, συνδικαλιστές και μέλη αριστερών οργανώσεων. Την επαναλειτουργία του εργοστασίου κάλυψαν εκτενώς ξένα ειδησεογραφικά πρακτορεία. «Ήταν η κρίσιμη στιγμή που γίναμε από εργάτες δημιουργοί. Τελικά, ψυχή και μεράκι χρειάζεται», μου λέει ο Δημήτρης Νικολαΐδης, εργαζόμενος της συνεταιριστικής ΒΙΟΜΕ.

Η βασική προτεραιότητα των εργατών ήταν η νέα παραγωγή να είχε κοινωνικό χαρακτήρα. Το κόστος αγοράς πρώτων υλών για την κατασκευή των παλιών προϊόντων του εργοστασίου (κόλες πλακιδίων, αρμοί κλπ) ήταν μεγάλο και όσες πρώτες ύλες είχαν δεσμευτεί με δικαστική απόφαση στις αποθήκες, θα έπιαναν μικρή τιμή σε δημοπρασία. Επιπλέον, διατυπώθηκε η άποψη ότι τα δεσμευμένα υλικά ανήκαν και σε όσους πρώην εργαζόμενους δεν ακολούθησαν τη νέα προσπάθεια.



Έτσι, έγινε αλλαγή σχεδιασμού και στήθηκε γραμμή παραγωγής φθηνών φυσικών καθαριστικών για το σπίτι και το μπάνιο, με συνταγές που παραχωρήθηκαν από χημικούς τους κινήματος αλληλεγγύης. Τα νέα προϊόντα πωλούνται σήμερα σε παζάρια χωρίς μεσάζοντες και μέσω του δικτύου αλληλεγγύης σε στέκια στην Ελλάδα, τη Γαλλία και τη Γερμανία. Αυτό εξασφαλίζει ένα μικρό αλλά αξιοπρεπές εισόδημα στους εργαζόμενους. «Τώρα είμαστε ένα. Είδαμε στην πράξη ότι δεν έχουμε ανάγκη έναν επιστάτη ή έναν εργοδηγό πάνω από το κεφάλι μας για να μας ελέγχει και να λέει κάθε πρωί τι πρέπει να κάνουμε. Αυτό το ξέρουμε καλά και το κάνουμε μόνοι μας» λένε σήμερα οι ίδιοι. «Δεν έχουμε την ανάγκη των αφεντικών για να σωθούμε, δεν έχουν την ανάγκη μας για να καταστραφούν».

Δεν υπάρχουν σχόλια: